De afgelopen weken was er weer een hoop kabaal in het nieuws over de uitslag van het PISA onderzoek. Deze test eens in de vier jaar (onder andere) de leesvaardigheid van kinderen in alle landen. Nederland stond ooit ergens bovenaan, maar diens score keldert nu al lange tijd.
Grofgezegd is de conclusie dat een derde van de vijftienjarigen in Nederland geen simpele tekst kan lezen en begrijpen.
Wat er toen gebeurde vond ik persoonlijk hilarisch.
Twee kampen
Er verschenen columns, opiniestukken, interviews met experts die in twee tegenovergestelde kampen vielen.
- Het is een ramp! Onderwijs in Nederland is rampzalig slecht! Dit vereist een antwoord, verandering, strengere eisen!
- Waar doet iedereen zo moeilijk over? Joh, twee derde van de kinderen kan wél een beetje lezen. En het is echt niet alsof hoge leesvaardigheid nodig is voor elke baan.
Het is altijd grappig om iemand te zien beargumenteren waarom het geen fucking probleem is als een derde van je bevolking niet kan lezen. Een bijzonder punt om te relativeren.
Wij hebben, niet al te lang geleden eigenlijk, een onderwijssysteem ingevoerd met als specifieke doel dat iedereen dezelfde basale kennis had. Iedereen moest kunnen lezen en rekenen. Voor die tijd was dit grotendeels voorbehouden aan de elite en de rijkere families. De mensheid heeft vele eeuwen bestaan zonder “onderwijssysteem”, maar met persoonlijke mentors en tutors, terwijl de rest een praktische baan leerde door simpelweg hun vader/moeder van jongs af aan te helpen.
Alle experts die in het eerste kamp zitten begrijpen dit. Die eisten meteen een grote omslag in het onderwijssysteem. Meer geld naar onderwijs, meer uren voor taalbegrip, een strenge taaltoets die je moet halen. Het mag niet gebeuren dat een groot deel van de kinderen school verlaat zonder een simpele tekst te kunnen lezen. Het vergroot vrijwel alle kloven in de samenleving en zal hen oneindige problemen opleveren in de rest van hun leven.
Ik moet altijd lachen als ik denk aan de infameuze “rekentoets”. Ik zat in het jaar vlak vóór dat ze hem definitief wilden invoeren. Wij deden dus een soort “testrekentoets” die hetzelfde was als de echte, maar bij ons telde hij niet mee. Ik heb met verbazing toegekeken hoe ik basisschoolsommen moest oplossen en ben vrij snel weggegaan met het idee dat ik alles juist had. Ik heb met nog meer verbazing geluisterd toen veel anderen in mijn klas het oprecht lastig vonden en zéér blij waren dat hij nog niet meetelde.
Mijn punt is dat de rekentoets het jaar daarna werd ingevoerd en een paar jaar later weer roemloos ten onder ging. Op een of andere manier was hij te moeilijk en te makkelijk tegelijk. Hij was niet representatief … terwijl het iedereen eruit pikte die gewoon niet rekenkundig genoge was. Het was oneerlijk want scholen gaven geen les in deze toets, maar ook heel eerlijk omdat het basisvaardigheden zijn die je al uit de basisschool zou moeten hebben.
Het was een rommeltje.
Twee kampen, opnieuw
Nu zijn we een paar weken verder. Het kabinet had een begroting gemaakt, iedereen vond hem kut, dus nu zien ze af van vrijwel alle dingen waar ze geld uit wilden halen. Het enige dat overbleef? Onderwijs!
Dus de hele riedel herhaalt zich weer. Columns, interviews, artikelen, het hele rataplan. Twee kampen.
- Hoe DURVEN ze aan onderwijs te komen!? Hoe diep ben je gezonken als land als je gaat bezuinigen op ONDERWIJS!? Het belangrijkste wat er is! Die PISA resultaten lieten toch zien hoe slecht het ervoor staat?
- Waar doet iedereen toch moeilijk over? We stoppen al decennia meer geld in ons onderwijssysteem en onze scores gaan omlaag. Hoe denken mensen dat nóg meer geld geven aan onderwijs magisch dingen gaat verbeteren?
En in dit geval kan ik het alleen maar eens zijn met het tweede kamp.
- De begroting voor onderwijs is in korte tijd verdubbeld.
- In mijn tijd bedacht de overheid allerlei strengere eisen, zoals “ophokuren” die verplichtten dat je altijd op school was, zelfs al vielen lessen uit.
- Sindsdien zijn ze daarmee doorgegaan. Dingen zoals die “rekentoets” uit mijn voorbeeld, strengere selectie op doorlatingstoetsen, méér toetsen, méér bijhouden, minder compensatiepunten in kernvakken, lalala.
- Het resultaat? Slechtere scores.
Het is waanzin om iets te blijven doen dat niet werkt en te hopen dat het ineens wel werkt. Onderwijs is almaar duurder geworden, strenger, veeleisender. Docenten krijgen om de haverklap burnouts. Kinderen krijgen burnouts en depressies en stressaanvallen. Ze moeten nu zelfs na school beschikbaar blijven, hun Magister checken, misschien is er ineens extra huiswerk of een toets of een belangrijk bericht.
En de resultaten zijn bar slecht. Meer uren voor taalonderwijs, meer geld, en steeds minder kinderen kunnen ook maar enigszins lezen. Meer geld naar onderwijs en iedereen leert nog minder.
Ik juich een bezuiniging op onderwijs niet per se toe.
Maar meer geld ernaartoe gooien is ook onzinnig. Die slechte PISA resultaten gebeuren ondanks het feit dat we al jaar na jaar meer geld in onderwijs steken. Alle andere grote problemen, zoals de gigantische toename in stress en uitval en depressie onder kinderen/jongeren, gaan zeker niet weg. Ze zijn juist ontstaan door dit systeem.
Over het onderwijssysteem
Ons onderwijssysteem werkt niet. Het heeft nooit gewerkt! Maar veranderingen in de wereld en politieke acties leggen de problemen nu bloot.
Vroeger leerden de meeste kinderen lezen omdat ze niet veel beter vermaak hadden in hun vrije tijd. (En omdat “begrijpend lezen” nog niet was uitgevonden.) School had er weinig mee te maken. Op diezelfde manier waren kinderen gezonder omdat ze in hun vrije tijd meer buiten speelden, school en gym hadden daar weinig mee te maken. Vroeger leerden de meeste kinderen belangrijke vaardigheden thuis of onder vrienden, omdat school niet een soort monster was dat hun hele dag in beslag nam.
Omdat de tijden zijn veranderd zien we nu hoe slecht ons onderwijssysteem is. Niet omdat het systeem vroeger geweldig was en nu plots is afgetakeld.
Een kind dat lezen saai vindt gaat niet meer lezen als je het door hun strot duwt. Als je verplicht dat ze deze paar stoffige literaire werken lezen en analyseren. Dat kind gaat meer lezen als ze iets vinden dat ze leuk vinden om te lezen. En een kind dat veel leest gaat al op jonge leeftijd een prima taalvaardigheid hebben, daar hoeft school niet eens aan te pas te komen.
Een kind dat slecht is in rekenen gaat niet op magische wijze beter worden als ze horen dat een verplichte rekentoets eraan komt. Ze worden beter door ermee te oefenen. Ze oefenen als ze merken dat ze de vaardigheden nodig hebben in de praktijk, in hun leven. Men vergeet de hele tijd dat toetsen iets anders is dan leren—en we zijn geobsedeerd met het toetsen maar zeker niet met het dingen fatsoenlijk aanleren.
Al decennia lang maken we school steeds zwaarder en strenger en logger. We geven het systeem meer geld en meer tijd … maar omdat het een slecht systeem is, maakt dit het onderwijs dus alleen maar slechter.
De komst van AI is hierbij ook een mokerslag geweest. Plotseling kunnen alle studenten nóg makkelijker doen alsof ze hun huiswerk hebben gemaakt en alsof het hen iets interesseert! De meeste docenten gebruiken nu “AI detectors” en er zijn allerlei commissies en strenge straffen als iemand het gebruikt. Er zijn genoeg verhalen van kinderen die oprecht gepakt zijn, maar ook kinderen die zwaar benadeeld werden terwijl ze niks verkeerd deden, en ik sta in beide gevallen achter de kinderen. Als je een zinloze opgave geeft moet je niet verbaasd kijken als men die net zo zinloos oplost.
Dit is wederom een typisch voorbeeld van de standaardreactie. Iets werkt niet? Strengere regels! Harder straffen!
Gelukkig zijn er her en der docenten die de waarheid zien: we moeten onze manier van lesgeven veranderen. Misschien was het nooit een goed plan om leerlingen essays te laten schrijven. Misschien was het nooit een geweldig idee om leerlingen thuis nog meer saaie sommen te laten maken. Laten we switchen naar minder toetsen, geen verplicht huiswerk, en als we dan echt moeten toetsen is het fysiek/live of een mondeling.
Misschien … moet onderwijs veranderen … naar iets waarbij AI irrelevant is. Met elkaar praten in de klas. Samen een spel doen, sociale interactie, actief bezig zijn met onderwerpen. Puzzels en uitdagingen waarvan je antwoorden niet kan opzoeken. Een focus op onderwijs in plaats van toetsen. Iemand die AI gebruikt voor leren ontneemt zichzelf het leerproces maar doet verder geen schade—de schade zit puur bij die extreme focus op schriftelijke toetsen.
Dus ja, de PISA scores (en vrijwel alle andere scores uit onderzoeken naar ons onderwijs) zijn alarmerend. Je kan het niet wegwuiven door te doen alsof het super normaal is als de helft van de kinderen binnenkort nauwelijks kan lezen (als de huidige trend doorzet).
“Joh, het alfabet, dat is ook maar iemands verzinsel of niet? Het is prima, schatje, dat je alleen de eerste tien letters kent! Huh, wat zeg je? Je kent het getal tien niet? Ook prima, wanneer hoef je nou ooit verder te tellen dan zes?”
Maar de oplossing is niet “meer geld naar onderwijs gooien” of “strengere eisen”, want dat doen we al heel lang en heeft ons hier gebracht. De oplossing is niet om nog meer schriftelijke toetsen te doen. Om een nog langere leeslijst te maken met saaie gedateerde boeken die al het leesgenot vermoord in jongeren.
Een voorbeeld dat mij persoonlijk irriteert
De oplossing is zeker niet om weer allemaal een hippe nieuwe (dure!) lesmethode aan te schaffen.
Ze verzinnen steeds wat anders. Nu ik zelf een beetje in die wereld zit, zie ik pas hoe extreem veel geld erin omgaat. En hoe peperdure lesprogramma’s zonder enig bewijs van effectiviteit lukraak door hele scholengemeenschappen worden omarmd.
- Het gebeurde met “begrijpend lezen”: eerst was het er niet, toen was het plots een kernonderdeel van taalonderwijs. En nu proberen mensen het weer weg te krijgen.
- Het gebeurde daarna met de “digital classroom”: eerst waren mobieltjes verboden, toen had plots iedereen verplicht een laptop (of Chromebook, kots). En kochten alle scholen digitale programma’s voor dingen die ze altijd hartstikke prima fysiek hadden gedaan.
- Een van de weinige dingen die we zeker weten over leren is dat mensen gemaakt zijn om te leren van andere mensen. We hebben letterlijk een heel subbrein in ons brein puur voor fysieke handelingen en sensaties, inclusief eigen geheugen. Deze “digitale revolutie” in het onderwijs is het allerslechtste wat je kunt bedenken. Het is bijna een oxymoron.
- Inmiddels is er eindelijk een flinke beweging om het allemaal te weren en alle digitale shit uit scholen te verwijderen. Maar waarom oh waarom zijn alle scholen blindelings meegegaan met hun eigen ondergang?
- Het gebeurt nu weer met bijvoorbeeld organisaties die willen dat we meer talen dan Nederlands toestaan in de klas. Als een kind thuis Turks praat, waarom mag die dan niet zijn opgaven in het Turks doen op school? Scholen omarmen het en noemen het “inclusief lesgeven” of iets dergelijks. Ik wacht alvast op het rapport over tien jaar dat zegt hoe onderwijs wéér verder achteruit is gegaan, toch twee keer zo duur is geworden, en hoe deze “inclusieve lesmethodes” weer worden weggemoffeld.
Ik kijk uit naar wat we over vijf jaar bedenken. “Begrijpend rekenen”? Is dat iets? Sommen ontleden? Ik weet zeker dat je dat kunt verkopen als een geniale ingeving. Ons onderwijs heeft duidelijk toch geen standaarden maar wel te veel geld om uit te geven.
“Ja maar, meneer de schooldirecteur, kinderen schrijven wel het juiste cijfer op … maar BEGRIJPEN ze ook dat cijfer? BEGRIJPEN ze wel de som? Mijn methode geeft eindelijk inzicht! Elke plus wordt ontleed! Achter elke VIER schuilt een tragische backstory! De methode Begrijpend Rekenen kan van u zijn voor maar 25,000 euries.”
Of misschien bedenkt iemand dat het achterhaald is om te leren over de geschiedenis, dus het wordt vervangen door het vak “Toekomst” dat niets anders is dan vage ongefundeerde voorspellingen maken :p
“Welke voorspelling heb jij deze week gedaan, Jantje?” “Ik voorspel dat ik een tien krijg op de volgende toets!” “Ga je die grap nou echt elke week maken?” “… … ik voorspel van wel”
Dit zou oprecht een leuk experiment kunnen zijn eigenlijk. Iedereen schrijft in de brugklas voorspellingen op. In de zesde klas krijg je punten voor hoeveel zijn uitgekomen.
IK HEB HET. DE NIEUWE HIPPE LESMETHODE: “DENK AAN JE TOEKOMST”. BESTEL NU HET HELE LESPAKKET VOOR SLECHTS 25,OOO EURIES! DE NIEUWE REVOLUTIE IN ONDERWIJSLAND! WIJ VOORSPELLEN PISA SCORES HOGER DAN JE OOIT HEBT GEZIEN IN 2030!
Conclusie
Ons onderwijssysteem heeft nooit gewerkt. Veranderende omstandigheden, en een politiek die almaar strenger wordt en meer geld naar het onderwijs gooit, leggen dit simpelweg steeds meer bloot.
De recente uitslag van het PISA onderzoek is slechts de volgende bevestiging dat het serieus slecht gesteld is met basale vaardigheden van (jonge) studenten. De komst van AI is een andere tik die het systeem nog meer ontrafeld.
Bezuiniging op het onderwijs is misschien niet nodig, maar de oplossing is niet om er weer méér geld in te steken. En zeker niet om weer massaal te vallen voor een nieuwe lesmethode of nieuwe manier van lesgeven die uiteindelijk alleen maar duur is en volledig pedagogisch onverantwoord.
Mensen leren het beste van andere mensen—niet van schermen of papieren. Mensen leren het beste van dingen die ze interessant vinden en willen doen. Van spellen en activiteiten waarbij ze echt een systeem manipuleren en dus diepe kennis kunnen opdoen. Een docent tegen je aan laten praten, of een stuk tekst lezen, is bewezen de minst effectieve manier om te leren. Bovendien is leren iets anders dan toetsen, en ons systeem doet niks van het eerste maar is geobsedeerd met het laatste. Bijna elke verandering aan het systeem (de laatste decennia) hebben méér toetsen geintroduceerd, méér cijfers, méér bijhouden, méér eisen—maar laten die andere kant, het daadwerkelijke leren, koud.
Mijn eigen educatieve online winkel waar ik probeer dit betere curriculum te maken is ook imperfect en verre van af. Maar ik verkoop het dan ook niet als een hippe nieuwe lesmethode die zogenaamd gegarandeerd werkt, en ik heb tenminste alle wetenschap en alle kennis van hoe kinderen wél leren aan mijn zijde. En jammer genoeg is dit vaak precies het tegenovergestelde van waarin ons logge onderwijssysteem vastzit.
Tot zover mijn gedachten,
Tiamo