Een paar jaar geleden schreef ik de verhalenbundel De laatste piet, subtitel “en diens veertig versintsels”. Op de pagina waarnaar ik verwijs kan je ook mijn dagboek vinden waarin je het hele schrijfproces kan teruglezen.
En in dat dagboek zeg ik meermaals: ik weet eigenlijk niet of de bundel té volwassen is. Of er wel een doelgroep voor is.
Het bevat 40 korte fantasy verhaaltjes over het Sinterklaasfeest. Een groot deel daarvan is luchtige avontuurtjes, grappige pieten, een bijzondere uitleg voor de herkomst van sommige rituelen. Maar het andere deel, dat ermee verweven zit, is een serieuzer verhaal met diepere thema’s en lastige vragen (zoals, waarom vonden mensen het vroeger oké dat kinderen de roe kregen?)
Ik ben erg trots op de bundel, laat ik dat voorop stellen. Ik denk dat het ijzersterk geschreven is met super interessante verhalen. Dat het spanning en plezier weet te binden aan diepere thema’s of historische feitjes. Dat er absoluut niks “ongepast” is voor kinderen vanaf 7 of 8 jaar. Dat elk verhaal op zichzelf leuk is, maar allemaal samen vertellen ze een soort grote ambitieuze ode aan het hele Sinterklaasfeest.
Anders had ik hem nooit uitgebracht natuurlijk! En de bundel is sindsdien ook vaak gekocht en niet meer retour gedaan, dus die mensen moeten tevreden genoeg zijn geweest.
Maar nu kwam ik geheel toevallig een recensie tegen (van een jaar geleden) over deze bundel. Ik had namelijk de cover ververst—de oude voorkant was snel in elkaar geflanst met een AI achtergrond en ik was er altijd al zeer ontevreden mee—dus ik checkte even of die update overal goed erdoorheen was gekomen.
En ik vond deze recensie ten eerste heel grappig en ten tweede zette hij mij aan het denken.
De recensie
De recensie is natuurlijk 1 ster. De uitleg is ook maar één korte zin: “Ik vind dit een ongehoord boek je mag zoke gemene dingen niet zeggen over de Sint”
Ten eerste vind ik het hilarisch dat iemand wel het woord “ongehoord” kent en goed gebruikt … en dan met de spelling “zoke” komt voor “zulke”. Recensies zijn in dat opzicht altijd een bron van taalvondsten. Dit geeft mij het idee dat een kind het heeft geschreven, maar ik wil niet oordelen :)
Ten tweede was ik hier dus al een beetje bang voor (zoals in het dagboek te lezen is). Het is een bijzondere verhalenbundel en het gaat inderdaad soms de geschiedenis van het Sinterklaasfeest, en de mooie en lelijke kanten ervan. Zijn we vergeten dat we tot voor kort allemaal zwarte piet zeiden? (Of dat stoute kinderen fysieke straf geven ook geen geweldige vondst was?)
Waarom heb ik dat gedaan?
- Omdat zo’n bundel als deze nog niet bestond. Voor iets oudere leeftijd, opgehakt in kortere verhaaltjes, fantasy elementen, meer diepgang, over geschiedenis en herkomst van rituelen.
- Omdat het veruit het beste paste in het verhaal. Na 15+ jaar schrijven en nog langer vele boeken per jaar lezen, heb ik geleerd om geen formules te volgen maar het verhaal organisch te laten ontstaan. Laat gebeuren wat het verhaal wil dat gebeurt. En deze verhalen waren echt compleet door de mand gevallen als ik niet die meer “volwassen” elementen had gehad.
- Omdat ik soortgelijke bundels las als kind. Ik herinner specifiek een boek over de “bisschop van Myra” die het Sinterklaasverhaal verweefde met de mogelijke historische oorsprong uit Turkije. Ik heb als kind een paar favoriete Sinterklaasboeken gehad die absoluut geen “100% alles is geweldig en iedereen is happy” boek waren :p Misschien was ik een raar kind, maar ik geloof toch echt dat alle kinderen van zeven jaar (en ouder) prima in staat zijn wat kritischer naar verhalen te kijken.
- Omdat alles wat nieuw/anders is mij aantrekt. Er bestaan al heel veel prachtige prentenboeken over Sinterklaas voor jongere kinderen, en vrolijke grappige verhaaltjes voor iets oudere kinderen, maar niet wat ik voor unieks voor ogen had. Ik zie het nut niet van iets doen dat al gedaan is/wordt, zelfs al leer ik steeds meer hoe ik mezelf daarmee in de voet schiet qua inkomsten en success :p (Net als dat ik het nut niet zie van iemand anders zijn dan mezelf, maar ja, dat heeft dus ook soms wat rare boeken tot gevolg die geen doelgroep vinden…)
Maar goed, je wilt geen 1-ster recensies naast je boeken hebben. Ik heb een andere met hetzelfde probleem en… die verkoopt niet al te best, zeggen we maar. Heb ik iets fout gedaan? Kan ik hiervan leren? Ben ik gewoon raar en schrijf voor een onbestaande doelgroep? Of is het gewoon pech of gebrek aan zichtbaarheid dat deze bundel niet goed verkoopt en, vooralsnog, niet goed beoordeeld?
Duidelijker zijn?
Mijn eerste gedachte was dat ik in de marketing duidelijker had moeten zijn, maar toen dacht ik: Nee! Het zit in de titel!
- “De laatste piet” suggereert op zijn minst iets mysterieus of iets dat eindigt.
- “En diens veertig versintsels” zegt bijna letterlijk dat de verhalen verzinsels zijn en misschien niet echt.
- De verteller in het boek (de zojuist genoemde laatste piet) herhaalt meermaals dat “zulke verhalen vaak worden aangedikt” en “we weten niet zeker of het zo is gebeurt”.
- De marketingtekst zegt heel duidelijk dat het voor oudere leeftijden is, dat het serieuzere verhalen bevat, dat het fantasy is, etcetera.
- Ik gebruik expres een soort oubollig taalgebruik hier en daar om aan te geven dat het vroegere tijden waren. De hoofdpersoon heet expres “Nikolaas” om nog extra afstand te krijgen van letterlijk “Sinterklaas” heten.
Het enige dat ik nog had kunnen doen was groot op de voorkant plakken “Pas op! Kan je kind aan het denken zetten!”, maar dat is belachelijk en waarschijnlijk nog steeds ineffectief :p
Een beetje zoals die “crime” boeken voor tieners met zo’n roodwit politielint die van alles zegt om te doen alsof het boek heel spannend is: “Verboden toegang!” “Danger zone!” “Crime scene!” “Zakkenrollers!” “Dinos die je pantoffels stelen!” “Open dit boek NIET!”
Nou zeg ik dit wel voor de grap, maar ik denk oprecht dat dit geweldig was geweest voor marketing. Als ik had gedaan alsof dit een soort “verboden boek” was dat kinderen “echt niet mochten lezen”. Dat had het juist extra stout en spannend gemaakt, terwijl het nog eens overduidelijk uitlegt dat het wat serieuzer is soms. Leermomentje voor marketing.
Andere keuzes maken?
Mijn tweede gedachte was dat de bundel zelf het probleem is. Dat het gewoon dom was om zoiets te proberen en er vol voor te gaan.
- Moest het nou echt “de laatste piet” zijn? (Moest de originele Sint/Nikolaas nou echt sterven van ouderdom helemaal aan het einde en het stokje overdragen?)
- Moest het nou echt een redelijk dik boek met veertig verhaaltjes worden?
- Moest het nou echt eindigen met een paar hoofdstukken tovergevecht tegen de slechteriken die het Sinterklaasfeest haten?
- Moest het nou echt dingen zo serieus nemen in plaats van luchtiger te zijn?
- Moest het nou echt Sinterklaas, in zijn jeugd, een paar gemene of criminele dingen laten doen om zijn herkomst emotioneel en logisch te maken? (Ik praat hier bijvoorbeeld over de herkomst van “stoute kinderen krijgen de roe”, of dat Sinterklaas in eerste instantie arm is en als een soort Robin Hood geld steelt om mensen pakjes te geven. Nee, hij heeft geen moord gepleegd.)
Als je mijn werk sinds na deze bundel hebt gelezen, zal je opvallen dat het veel luchtiger en gekker en absurdistischer is. (Toevallig las ik rond die tijd ook veel Discworld boeken…) Dat past mij beter, het past kinderboeken beter, dus sindsdien schrijft het makkelijker en verkoopt het beter.
Dat is eigenlijk het enige punt waarop ik zeg: dat had ik anders moeten doen. Mezelf en deze verhalenbundel niet zo serieus nemen. Een meer cartoony slechterik die op absurde manieren tegen het Sinterklaasfeest is, in plaats van een gelaagd persoon dat gewoon vragen stelt bij het idee van “iedereen gratis cadeaus geven”. De bundel heeft nog steeds superveel humor en gekke dingetjes en grappige Pieten, maar het had veel méér kunnen zijn. Het had ook door de serieuze verhalen moeten zitten, denk ik nu achteraf.
Maar ik heb het toentertijd anderen ook gevraagd en laten lezen, ik heb er echt goed over nagedacht en een extra edit eraan gewaagd, en ik sta achter de verhalen. Ze zijn absoluut voor die leeftijd, niet ongepast, en ze zeggen eigenlijk nooit “zoke gemene dingen over Sinterklaas”. Het is juist een ode aan het feest. Een manier om het uit te diepen, de rituelen te verklaren, kinderen uit te leggen dat ze focussen op vrijgevigheid en goed zijn in plaats van zoveel mogelijk pakjes krijgen.
De enige manier waarop je het kan lezen als iets gemeens of schokkends over Sint, is als je dus het verhaal compleet letterlijk neemt en doet alsof het echt gebeurd is. Alsof het feit dat Nikolaas iets doet volgens het verhaal, betekent dat ik als schrijver hier volledig achtersta.
Dat is natuurlijk onzin, en ik heb het idee dat iedereen vanaf 6 jaar oud dat vroeger begreep, maar dat deze “mediawijsheid” compleet verdwenen is. Ik vind het oprecht zorgwekkend. Niemand leert meer om kritisch te zijn op iets wat ze binnenkrijgen, of dat nou het nieuws is of een fictieboek. En dus wordt alles letterlijk genomen en dat is het. Dus wordt er niet meer zelf nagedacht over of je het eens bent met een personage—nee, het personage doet dit, dus dat is de waarheid, en daar is de schrijver het mee eens. Toch?
Alleen al om die reden houd ik de bundel zoals hij is. Voor het kleine beetje mediawijsheid dat het vraagt (of hopelijk traint) van een kind (of ouder). Wat is voor jouw “goed” en “stout”? Waarom? Ben je het eens met wat Nikolaas deed of zei? Kan je begrijpen waarom vroeger mensen de roe zouden krijgen?
Dan moet ik maar gewoon accepteren dat het 1-ster recensies gaat opleveren her en der. Misschien een mailtje van een hele boze ouder.
Het is maar een recensie?
Mijn derde gedachte was, wat ik al vaker heb gezegd, dat we moeten stoppen met die eindeloze recensies en ze altijd zo serieus nemen.
Ik stel de vraag: is het eerlijk dat er nu een grote “1 ster” prijkt naast deze verhalenbundel? Is het zinvol? Is dit bruikbare informatie?
Deze bundel wordt nooit meer gekocht op die website, dat kan ik je wel vertellen. De impact van recensies is overal meteen en extreem voelbaar.
Ik heb wekenlang gezwoegd op 400 pagina’s aan geweldige nieuwe verhalen. Ik ben een ervaren schrijver, ik weet dat de verhalen lekker lopen en foutloos zijn geschreven, één van de verhalen is zelfs opgenomen in een andere bundel door een onafhankelijke uitgeverij. Kunst is subjectief, bla bla, maar ik weet dat dit geen amateuristische (AI) rommel is die ik na een dagje online heb gegooid. Het tegenovergestelde is eerder waar.
En nu koopt bijna niemand de bundel omdat één iemand besloot dat het Sinterklaas gemeen neerzette en dat vond ze niet leuk. (Nogmaals, waarschijnlijk een kind, dit is geen persoonlijke aanval.)
Recensies zijn vrijwel altijd zinloos omdat het,
- Een ander persoon is (die jij niet kent)…
- Met allerlei andere wensen en aannames en kennis (die jij niet kent en misschien totaal anders zijn dan jouw doel)…
- Die een kort oordeel moet vellen op een vage schaal! (Wat betekent 5 sterren? Perfect? Goed genoeg? Sommigen geven nooit 5 sterren omdat ze claimen dat “niks perfect is”; anderen geven 5 sterren aan alles wat ze best prima vonden.)
Ik denk dat mensen moeten ophouden met al hun voorkeuren en aankoopbeleid laten bepalen door recensies :)
Het enige nuttige van recensies is eigenlijk feedback of aanvullende informatie. Ik heb geen methode om nog duidelijker te maken wat dit boek precies is en voor wie het wel/niet is. Maar als mensen recensies achterlaten, met dingen als “voor mijn kind van 6 eigenlijk te lastig”, dan krijgen we die extra informatie! (En ik, als schrijver, krijg feedback die ik absoluut meeneem. Zoals je kunt zien in artikelen als deze.)
Als deze recensie een completere uitleg had gegeven van wat slecht was aan het boek en waarom het niet was wat ze verwachtte, dan had hij 1-ster kunnen blijven en ik hem een stuk leuker gevonden. (Dit artikel was er dan ook nooit geweest. You win some, you lose some.)
Daarom moeten mensen absoluut méér recensies achterlaten en daar altijd 100% eerlijk in zijn. (Want aan “Geweldig boek!” en verder niks heb ik OOK NIKS.)
Maar in deze vorm heb ik er niks aan en elke potentiële koper heeft er niks aan. Behalve dan dat ze niet eens meer omkijken naar dit boek vanwege die ene ster.
Conclusie
Achteraf gezien had ik een paar dingen anders moeten doen, waarbij de grootste winst in die marketing zat en iets minder mezelf serieus nemen. Maar tegelijkertijd vind ik het een hele sterke verhalenbundel die echt niet ongepast of te serieus is. Ik hoop dat meer mensen hem vinden omdat het een mooie overgang is voor kinderen naar boeken voor tieners/volwassenen, omdat het iets nieuws doet, omdat het kinderen meer diepgang geeft. En ik vind het jammer dat mensen recensies zó waardevol vinden en tegelijkertijd achteloos 1 of 5 sterren uitdelen, wat een boekverkoop echt compleet kan verpesten.
Verder ben ik inmiddels vergeten waarom ik in godsnaam dit hele lange artikel moest schrijven. Ik had andere plannen deze ochtend! Mijn volgende Sinterklaas puzzelboek! Tja, hyperactief brein. Hopen dat hij nog op tijd af komt zo. In dat opzicht is deze verhalenbundel eigenlijk al een mirakel op zichzelf: mijn langste boek ooit en ik heb hem netjes afgemaakt ook binnen de deadline.
Tot zover,
Tiamo
