Wie enigszins het nieuws volgt zal het niet ontgaan zijn. Minister Brekelmans sprak zijn wens uit dat Nederlands weer massaal voltijd gaan werken. Dit zou nodig zijn om de economie verder te laten groeien en ons niveau van welvaart en comfort te behouden.
Ik lees elke dag de krant, soms zelfs meerdere kranten, en natuurlijk moesten alle columnisten en experts hier meteen hun mening over geven. Ze waren allemaal verrassend eensgezind: de minister had gelijk. Jonge Nederlanders waren te veeleisend, of te snel tevreden, en sommigen namen zelfs woorden als “lui” in de mond. Hoe kan het dat een jong persoon, net afgestudeerd, geen gezondheidsproblemen of gezin, ervoor kiest om niet voltijd te gaan werken? Ongelofelijk! De economie gaat ten onder!
Mijn onderbuikgevoel zei meteen dat dit onzin was. Maar ik ben een wetenschapper—ik wil feiten en argumenten zien! Ik heb bovendien last van een chronische open blik die probeert andermans perspectief te zien, dus ik las trouw wat deze columnisten en experts zeiden. Wat waren hun argumenten? Hadden ze dan toch gelijk? Waarom wilden ze zo graag dat Nederlanders meer gaan werken?
Ik bleef achter met niets dan verbazing en teleurstelling.
De eerste columnist gaf als enige argument dat hijzelf “hartstikke enthousiast was toen ik eindelijk begon met mijn eerste betaalde baan”. Tof. Fijn voor je! Wat moeten we hiermee?
De tweede columnist gaf als enige argument dat hijzelf “altijd voltijd had gewerkt”. Sterker nog, dat hij “vroeger regelmatig zelfs veel langer doorwerkte, want dingen moesten nou eenmaal afkomen!” Tof. Fijn voor je! Dat je de vrije tijd en energie hebt voor regelmatig veel te lang doorwerken. Dat je de baas blij maken belangrijker vind dan bijvoorbeeld je eigen gezondheid of tijd doorbrengen met familie. Wat moeten we hiermee?
De derde columniste gaf als enige argument dat “werk je gelukkig maakt en je leven zin geeft, want het geeft je verantwoordelijkheden en inkomen”. Tof. Fijn voor je! Wie is “je” in deze zin? Iedereen zonder uitzondering? Is er een soort magische grens waarbij 32 uur per week werken je niet gelukkig maakt en geen verantwoordelijkheden geeft, maar 40(+) uur plotseling wel? Oftewel: wat moeten we hiermee?
De tweede columnist—ik moest het even terugzoeken—had tot mijn verrassing toch een tweede argument: “Voltijd werken, wanneer je dat nog kunt, doe je niet alleen voor jezelf maar voor je land! Hoe egoïstisch en lui als je niet alles op alles zet om zoveel mogelijk terug te geven aan het land dat je deze welvaart geeft?” Ik wist niet dat ik een soort morele verplichting had om absoluut de maximale hoeveelheid belasting aan de overheid te betalen tijdens mijn leven. Deze memo is ook voorbijgegaan aan alle rijken heb ik het idee. En alle mensen die met pensioen gaan terwijl ze technisch gezien nog door hadden kunnen werken. Afijn, ik blijf mezelf herhalen: wat moeten we hiermee?
Dit zijn geen argumenten. Dit zijn geen feiten, data, logische verbanden die je standpunt aannemelijk maken. Dit zijn persoonlijke anekdotes die goed uitkomen voor je stukje. En ik vind het teleurstellend, en zwak, en eis iets beters van mensen voor wie dit hun fulltime baan is ;)
De langere krantenartikelen hadden iets meer nuance. Een paar experts die uitlegden dat meer werken niet perse iets oplost en dat er geldigde redenen zijn om minder te werken. Maar ook die kregen maar één of twee paragrafen, bedolven onder de eindeloze betogen van mensen die deden alsof onze economie morgen instort als niet iedereen nu meteen 60 uur in de week gaat werken.
Ik voelde mij derhalve genoodzaakt om mijn gedachten over de kwestie op te schrijven. Het volledige plaatje, inclusief argumenten en logische verbanden.
Wat is het probleem?
De overheid wil meer geld, dat is het probleem. Ze hebben een begrotingstekort dat ze al jarenlang proberen op te vullen met maatregelen die zo onpopulair zijn dat ze er niet doorheen komen. Denk aan de verhoogde belasting op cultuur (of groente en fruit), denk aan de “vrijheidsbijdrage” die betekent dat iedereen zomaar een hoop extra geld betaalt elke maand, denk aan het almaar stijgende eigen risico en verzekeringspremie.
Als meer Nederlanders werken, en ze werken langer, dan verdienen ze dus meer inkomen en betalen meer belasting. Dat zou de overheid op korte termijn inderdaad een hoop extra geld opleveren.
De mensen die meer werken? Die krijgen er meestal vrijwel niks voor terug. Ze raken extra steun kwijt omdat ze een hoger inkomen hebben, ze moeten meer afdragen omdat ze een hoger inkomen hebben, en al met al komen ze dus uit op ongeveer dezelfde hoeveelheid besteedbaar inkomen. Ik heb zelf al van talloze koppels gehoord dat het gewoon niet logisch was voor één van hen (of allebei) om meer te gaan werken, omdat ze dan minder geld zouden overhouden op magische wijze. Door onze geweldige huizenmarkt is de sprong van huren naar kopen bovendien zo gigantisch groot dat je die niet gaat dichten door een paar uurtjes meer te werken.
Het eerste probleem is dus dat al die (jonge) mensen die parttime werken geen enkele reden hebben om langer te gaan werken. Zeggen dat ze niet zo lui moeten zijn en meer moeten werken is dan compleet ineffectief en zwak.
Het tweede probleem is dat dit simplistisch is gedacht en alleen let op de korte termijn …
Geld boven alles?
Waarom werken mensen korter?
Omdat we veel bewuster zijn geworden van het belang van goede gezondheid, en je wil voorkomen dat je in een burn-out terechtkomt.
Omdat we bewuster zijn geworden van de van oudsher scheve rollenverdeling tussen vader en moeder, en nu willen beide ouders meer tijd doorbrengen met hun kinderen meer thuis zijn. En dat is goed. Dat is heel goed, zelfs. Het overgrote deel van de trauma’s en problematiek bij mensen ontwikkelt zich tijdens hun jeugd, meestal juist doordat ze veel te weinig tijd hadden met hun ouders, en op een onnatuurlijke manier zijn opgegroeid. Ik durf een significant deel van alle problemen van de “nieuwe generatie” toe te schrijven aan het feit dat ze als kind alleen maar naar een kinderopvang moesten of werden afgewimpeld door een ouder die overwerkt was.
Omdat de weg naar je eerste baan veel harder en zwaarder is dan vroeger, met veel meer obstakels. Inmiddels hebben de meesten twee bachelors en een master achter de rug, een studieschuld van hier tot Tokio, en nog steeds worden ze alleen aangenomen voor een juniorfunctie die te weinig betaalt. Waarschijnlijk zijn mensen al een paar keer in de knoei gekomen met hun mentale of fysieke gezondheid op dit pad, dus ze voorkomen dit dit nogmaals gebeurt als ze aan het werk gaan. (Kijk naar de almaar stijgende hoeveelheid tieners en jongeren die uitvallen of al op jonge leeftijd serieuze klachten ontwikkelen door, onder andere, de toegenomen druk.)
Omdat onderzoek keer op keer aantoont dat werken vanuit huis geen nadelige gevolgen heeft of zelfs de productiviteit verhoogt, terwijl het veel beter is voor het klimaat, gezondheid, files, vrijwel alles.
Oftewel, het feit dat mensen minder werken zorgt op de lange termijn voor gigantische voordelen. Gezondere mensen, die minder aanspraak maken op de gezondheidszorg, en die langer kunnen doorwerken. Kinderen die opgroeien met hun ouders om hun heen in plaats van de kinderopvang. Mensen die hun grenzen aangeven en voorkomen dat het misgaat, in een serieuze baan met veel grotere gevolgen.
Bovendien, zo benoemen de experts gelukkig, heeft Nederland een veel hogere arbeidsparticipatie dan andere (Europese) landen. Bijna elke jongere heeft een bijbaantje. Veel meer vrouwen participeren in de arbeidsmarkt. Dat verschil maakt het “tekort” door de vele deeltijdbanen op zichzelf al goed.
Het idee dat iedereen dwingen om meer te werken een geweldig iets is kan je echt alleen maar goedpraten als je geld belangrijker vindt dan werkelijk alles. En als je eventjes doet alsof mensen robots zijn en onze maatschappij een rechtlijnige formule is in plaats van een systeem met vele variabelen.
Ik mag hopen dat ministers de waarde zien van een gezonde en gelukkige samenleving die kinderen laat opgroeien op de meest gezonde en natuurlijke manieren. Of dat de waarde daarvan altijd hoger ligt dan wat extra miljoenen aan inkomsten of extra vacatures gevuld.
Wie gaat het werk dan doen?
Of: “Waar komt het geld dan vandaan?”
Dit stoort mij nog het meest. Alle landen ter wereld, zelfs die met de meest geweldige lonen en meest eerlijke arbeidsmarkt, hebben werklozen. Het aantal werklozen in Nederland is zelfs behoorlijk laag, veel beter dan in veel landen om ons heen.
En toch wordt er altijd gedaan alsof dit een ramp is. Alsof onze arbeidsmarkt slecht en disfunctioneel is totdat hij 100% perfect opgevuld is. Waarom? Is dat één van de tien geboden? Een wet van de natuur? Door een enorme bevolkingsgroei en het optimaliseren van werkprocessen (dankzij uitvindingen, computers, etc) zijn er nou eenmaal meer mensen dan banen. Een werkloze is niet per se iemand die lui is of niet wil werken. Iemand die parttime wil werken heeft niet per definitie een optie om fulltime te werken afgeslagen—die was er misschien niet eens.
Alle experts op dit gebied zeggen al jarenlang dat we juist naar nog kortere werkweken toe moeten. We hebben simpelweg niet genoeg werk om iedereen een voltijd baan te geven. Zij die er verstand van hebben gaan dus al jarenlang rechtstreeks in tegen dit geweldige dwingende advies van de minister.
Diezelfde experts noemen vaak een percentage zo rond de 30% van banen die zinloos zijn. Een derde van alle banen zou absoluut niet hoeven bestaan. Denk aan managers, tussenmanagers, consultants, coaches, zeven ambtenaren die het werk doen dat één iemand had kunnen doen. En precies die mensen hebben de beste inkomens en de meeste zekerheid.
Ja, er zijn tekorten in bepaalde sectoren, zoals onderwijs en de zorg.
Nee, die komen niet doordat mensen parttime werken, en worden niet opgelost door dan maar iedereen fulltime te laten werken.
Als je meer mensen nodig hebt in de zorg, dan regel je ten eerste dat de condities goed genoeg zijn dat mensen zich ertoe aangetrokken voelen. Dus een flink salaris, ja, maar ook juist genoeg vrije dagen en genoeg faciliteiten om hun gezondheid te waarborgen en zich veilig te voelen. Juist het feit dat een baan niet fulltime is, of deels vanuit huis is, kan ervoor zorgen dat veel gaten worden opgevuld en kraptes worden verholpen.
Ik spreek hier ook vanuit mezelf. (Hierover dadelijk meer.) Ik heb al sinds mijn 11e een vrij serieuze chronische ziekte. Eens in de zoveel tijd probeer ik toch een baan te zoeken, als mijn eigen bedrijf niet echt veelbelovende resultaten geeft, en wat zoek ik dan? Parttime banen. Banen die mijn gebreken kunnen faciliteren. Een fulltime baan is fysiek niet mogelijk. Met een parttime baan kom ik misschien weer fatsoenlijk in het werkveld.
Als ook maar een klein deel van de mensen met goedbetaalde bullshitbanen een nuttige baan zou doen, dan waren deze problemen ook opgelost. Maar dat doen ze niet, want … hun huidige baan … is aantrekkelijker. Minder doen, meer geld. (Zie je hoe dat de doorslaggevende factor is?)
Alle signalen wijzen erop dat we veel te veel mensen hebben en veel te weinig banen. Zeker met de opkomst van AI moeten we eigenlijk voorsorteren op een toekomst waarin het compleet normaal is dat veel mensen geen fulltime baan hebben.
Een tweede mogelijkheid om deze problemen op te lossen, die ik zelf altijd beter vind, is om het systeem aan te passen. Om de kern van het probleem op te lossen in plaats van symptomen aan te pakken. Te veel druk op de gezondheidszorg? Maak je samenleving gezonder en fitter, in plaats van meer artsen te eisen die zichzelf meer overwerken. Te veel druk op het onderwijs? Maak je onderwijssysteem beter, in plaats van meer leraren te eisen die langer werken.
De overheid strooit met miljarden voor willekeurige onzinprojecten, met subsidies voor bedrijven die allang hadden moeten worden opgedoekt. Het is simpelweg niet waar dat mensen meer moeten gaan werken omdat anders de economie instort of er te weinig geld is (om onze “huidige levensstandaard” te onderhouden). Er is genoeg geld, maar het wordt niet aan de juiste dingen gegeven. Er zijn genoeg mensenhanden, maar ze hebben geen reden om de meer essentiële banen te gaan doen.
Dat brengt mij bij mijn laatste punt.
Verwijderd van de realiteit
Als ik die artikelen lees, die statements van rijke mensen, de ideeën van politici, de uitspraken van columnisten met een lekker inkomen, veilige baan, en goede gezondheid … dan denk ik alleen maar: Hoe ver zijn die gasten verwijderd van de realiteit?
Een groot deel van de Nederlanders leeft in armoede. Een significant deel daarvan werkt fulltime, soms zelfs twee banen, en leeft nog steeds officieel in armoede.
Een groot deel van de Nederlanders heeft nou eenmaal een fysieke beperking. Dat is niet hun eigen schuld, ze zijn niet lui, maar de woorden van de minister suggereerden vrij duidelijk dat veel van hen ook best uit de bijstand zouden mogen gaan.
Steeds meer onderzoeken tonen aan dat stress over geld of werk alom aanwezig is in grote lagen van de bevolking, en dat het je levensduur meer kan verkorten dan ongezond eten of alcohol drinken.
Ik weet uit ervaring hoe het is om weinig geld te hebben. Het bepaalt alles. Je maakt je zorgen over het nu en over de toekomst. Over of je wel te eten hebt. Over je hele leven op pauze zetten totdat je iets meer financiële buffer hebt. Of je wel een uur langer in bed mag liggen, want je moet eigenlijk weer aan het werk, absoluut zoveel mogelijk uren maken. Je werkt door tot twee uur ’s nachts, want als je dit nu niet afmaakt dan komt het er morgen allemaal nog bij, en dan val je al helemaal om.
En ik weet hoe het is om pech te hebben met je gezondheid (fysiek of mentaal). Die stress om geld, die stress om school en werk, is waarschijnlijk een gigantische factor geweest in het opbouwen van mijn chronische ziekte. Het is eindeloos. Altijd aanwezig. Ik heb letterlijk sinds ik ziek werd altijd gewerkt. De hele dag op school (of universiteit), daarnaast urenlang sporten om mijn ziekte op afstand te houden, daarnaast urenlang werken in de hoop dat mijn werk (boeken/spellen/websites/muziek/etcetera) verkoopt en iets van inkomen geeft.
Ja, daar was ik al op de basisschool mee bezig! Zo enorm was het ingeprent dat ik hard moest werken en mijn eigen geld verdienen en nuttig moest zijn voor de samenleving. Ik heb nog geen vrij weekend gehad, zeker geen vakantie. Ik ben blij als er iets te eten is, wat het is maakt niet uit, ik schuif het snel naar binnen en moet weer aan het werk. Ik heb niet echt een jeugd gehad, alleen maar werken. Ik heb niet eens veel hoeven afzeggen—want ik had niet eens de optie om wel iets leuks te doen of een hobby op te pakken of ergens geld aan uit te geven.
Ontspanning? Uitslapen? Iets leuks doen? Een seconde zonder afgrijselijke pijn in mijn lichaam en een stem die zegt dat je niet hard genoeg werkt? Wat is dat?
Dat is wat het met je doet om te veel te werken. Om je hele jeugd over je grenzen te moeten gaan. Om letterlijk dag in dag uit, van het moment dat je opstaat totdat je doodmoe in bed valt, alleen maar te werken werken werken. Dat heeft mij chronisch ziek gemaakt, waardoor ik nu niet meer een fulltime baan kan doen. De overheid gaat hun hele leven veel inkomen mislopen en misschien veel kosten maken aan mij, juist omdat ik decennialang te veel heb gewerkt. Korte termijn versus lange termijn.
En dan gaan die politici even wekenlang met zomerreces, of komen überhaupt maar de helft van de tijd opdagen bij stemmingen. Dan wordt die columnist de hele zomer vervangen omdat ze op vakantie zijn, waarna ze terugkomen met allerlei leuke anekdotes van diezelfde vakantie. Dan moet ik de columnist horen klagen over hoe ze die peperdure afslankmedicijnen koopt en wil dat mensen daar geen kritiek op hebben. Dan krijgen we van rijke witte oude mannen te horen, die van elk denkbare privilege hebben genoten in hun leven en hun weg naar de top, dat de nieuwe generatie niet zo lui moet zijn. Maar nee, al die parttimers en mensen met iets van bijstand, die moeten 40+ uur gaan werken op kantoor.
En dan denk ik: jullie leven gewoon in een hele andere realiteit. Jullie hebben geen idee hoe het is voor de mensen hier aan de grond. Jullie hebben geen idee waarover je lult. Ja natuurlijk komt het jullie wel goed uit om te steunen dat anderen eventjes meer moeten gaan werken, en beter hun best moeten gaan doen voor volk en vaderland. Het is een beetje als die multimiljonairs die zich afvragen waarom niemand meer hun peperdure producten koopt en dan maar besluit dat consumenten dom zijn en niet weten wat goed voor ze is.
De realiteit bestaat uit mensen die vechten om rond te komen. Mensen die met pijn in hun hart hun kinderen alleen nog ’s avonds zien omdat ze de rest van de tijd geld bij elkaar moeten sprokkelen. Mensen die lekker enthousiast die fulltime baan in zijn gedoken en vijf jaar later met een burn-out thuis zitten, of erger. Jongeren die nog voordat ze volwassen zijn al gestrest raken door alle verantwoordelijkheden en druk en alles wat ze in hun dag moeten passen. Met in sommige gevallen, zoals bij mij, een soort stress in het lichaam die nooit meer weg gaat en zorgt dat mijn leven altijd veel minder zal zijn dan het had kunnen zijn.
Voor de duidelijkheid, ik zit niet in de bijstand. De regels om ook maar enige hulp te krijgen van de overheid zijn extreem streng en vijandig. Ik durf te zeggen dat vrijwel iedereen die een serieuze uitkering krijgt die heeft daar voor moeten knokken en verdient het (waarschijnlijk). Ik heb geen expliciete diagnose, en ik weiger om jammerend in bed te gaan liggen, dus dan heb je eigenlijk geen kans. Het maakt niet uit dat ik elke seconde van elke dag onuitstaanbaar veel pijn heb, het maakt niet uit dat ik aantoonbaar al twintig jaar lang uren moet sporten elke dag om overeind te blijven.
De enige “bijstand” die ik heb aangevraagd is puur voor mijn eigen bedrijf. Die is toen afgewezen omdat ik niet genoeg verdiende én vanwege mijn gezondheid mezelf niet genoeg “in de markt kon zetten”. Oftewel, je krijgt geen hulp, omdat je hulp nodig hebt. “We gaan je niet helpen, want je kan jezelf niet redden.” Lekker bezig, overheid.
Conclusie
De ministers, de columnisten, de zelfbenoemde experts, ze hebben allemaal simpelweg volledig ongelijk. Alle data, statistieken, en onderzoekers zeggen dat we juist naar kortere werkweken moeten en een nog betere balans voor gezondheid en ons sociale leven.
Iedereen meer laten werken levert op de korte termijn misschien ietsje meer geld op, maar kost ons op de lange termijn alles.
De problemen die er zijn, zoals tekort aan mankracht en geld, zijn een symptoom van een slecht systeem en zijn grotendeels zelf veroorzaakt door de overheid. Maak een gezonder systeem dat daadwerkelijk oorzaken aanpakt, in plaats van gewoon meer mensen/gewerkte uren ertegenaan te gooien, en de problemen verdwijnen. We hebben ultrarijken die geen belasting betalen. We hebben talloze mensen, in goede gezondheid én de wil om fulltime te werken, in bullshitbanen in plaats van meer cruciale banen.
Het is alleen maar goed als mensen minder gaan werken. Meer tijd voor je kinderen. Meer tijd om daadwerkelijk te leven, iets te maken, cultuur op te bouwen, je ontplooien. Een betere gezondheid, een langer leven, want ironisch genoeg dus waarschijnlijk juist het meeste geld gaat opleveren. Meer thuiswerken is beter voor het klimaat, het verkeer, de stress, en (nogmaals) tijd doorbrengen met partner of kinderen. Ik kan niet vaak genoeg benadrukken hoe vrijwel al het slechte en goede aan mensen ontstaat tijdens de jeugd en het contact met ouders/familie.
Er was een tijd dat politici riepen dat de familie de hoeksteen van de samenleving is. Ik was toen nog een klein kind en dacht “wat een vage uitspraak, echt weer zo’n politiek dingetje”. Degene die het zei is al lang en breed verdwenen uit de Tweede Kamer. Net als diens ideeën overigens. Inmiddels ben ik aan het bidden dat er weer iemand opstaat in de politiek en deze overduidelijke waarheid uitspreekt.
Want als het aan de huidige ministers en “experts” ligt, lijkt vooral een genadeloze jacht op geld de hoeksteen van de samenleving te worden.