Een paar weken geleden is het 26e seizoen van Wie is de Mol? afgelopen. Mijn gezin kijkt dit programmma al sinds seizoen 10 (jemig ik word oud), en hoewel er mindere en betere jaren tussenzaten, zijn we altijd ongeveer even enthousiast en betrokken geweest.
Het laatste seizoen was echter toch wel een dieptepunt. Of, nou ja, een kantelpunt. We voelden niet zo sterk meer de behoefte om het live te kijken. Niet iedereen hoefde er perse bij te zijn vanaf het begin. We praatten eigenlijk niet meer over wie de mol zou zijn.
Afgelopen week is ook het seizoen van de Vlaamse De mol afgelopen. Mijn broertje zag een half jaar geleden iets van deze versie en vertelde ons dat het veel beter was dan de Nederlandse. Dus dit seizoen hebben wij van begin tot eind gekeken.
En inderdaad. Als je de Vlaamse versie ziet dan vraag je je af wat ze in godsnaam bij de Nederlandse productie aan het doen zijn.
Elke opdracht in de Vlaamse versie is anders, en creatief, en intelligent, en goed in elkaar gezet. De deelnemers zijn onbekende Vlamingen, dus ze voelen geen behoefte om een type te zijn, of eigenlijk vooral reclame voor zichzelf te maken, of er mooi uit te zien voor de camera. Tegelijkertijd geven ze echt om het geld dat ze kunnen winnen, want ze kunnen het echt gebruiken, dus opdrachten worden veel serieuzer genomen en de mol moet echt z’n best doen.
En dan kijken we naar het afgelopen seizoen van Wie is de mol? De meeste opdrachten waren zo kinderachtig eenvoudig, zo rechtlijnig, dat wij ons constant afvroegen of we een deel van de uitleg (of van de hele aflevering) hadden gemist. De meeste opdrachten kan je niet eens mollen of het is juist zo makkelijk dat het geen mollen meer is.
Denk aan die laatste opdracht waarbij ze dobbelen tot ze een 2 en een 6 hebben, maar al die tijd gaat geld uit de pot. Wat is het punt hiervan?
- De mol kan alles doen wat ze willen, want niemand kijkt mee. Het geldbedrag dat ze vertellen aan de rest is irrelevant want ze kunnen het niet checken en het programma is hierna voorbij.
- Het laat de hele opdracht letterlijk over aan kans. En dan zie je dat het dus toevallig slecht kan uitpakken: Bram gooit het in één poging, Daan in twee, en er gaat bijna niks uit de pot.
- En de beloning is iets waar natuurlijk iedereen voor gaat (ogen zien van de mol), maar die dermate ingewikkeld is opgezet dat niemand er ook maar iets aan heeft. (Als ze gewoon een paar ogen op rij hadden gezet, simpel en duidelijk, was het echt niet te makkelijk geweest, maar wel te doen.)
Een opdracht van niks, van begin tot eind, en dat vult dan de helft van de finale. Het is niet alsof het moeilijker moet—het moet beter. Laat ze dobbelen terwijl de rest meekijkt / erbij zit. Laat ze meerdere resultaten kunnen dobbelen, dat je kansen spreid en dat zij moeten kiezen of ze “tevreden” zijn met het eerste resultaat dat ze krijgen. (“2 + 6 = zie ogen mol”, “3 + 3 = 100 euro in de pot”, “1 + 5 = you get the idea”)
Of ik moet denken aan die “opdracht” dat ze op safari gaan en de oude kandidaten (verkleed als dieren) moeten fotograferen. Die opdracht is perfect gelukt en dat zag iedereen aankomen. Je staat met z’n vijven op zo’n auto, allemaal een camera, en ze hebben letterlijk verteld wat je zoekt. De mol kan niks doen om te voorkomen dat één van de vier anderen een oudkandidaat op straat herkent, behalve misschien de camera uit je hand meppen en je knockout slaan. Het is niet perse interessant om naar te kijken, ook niet grappig of bijzonder of iets anders dat het kan redden.
Vrijwel het hele 26e seizoen bevatte opdrachten die …
- Véél te geïsoleerd waren. Niemand kan checken wat een ander deed, niemand had invloed op de acties/beslissing van een ander, etcetera.
- Véél te willekeurig waren. De mol kon niet mollen, of ze hadden geluk en de opdracht saboteerde zichzelf.
- Véél te simplistisch waren. Niet perse “simpel” of “makkelijk”, maar simplistisch. De helft van de tijd is er een hele duidelijke rechte lijn naar de perfecte opdracht, de andere helft van de tijd is het onmogelijk en daar kan een kandidaat niks aan doen. Als je meer variatie hebt, zijn er gradaties in hoe je een opdracht kan volbrengen.
- Véél te repetitief of zinloos waren. Waarom hadden we iets van vijf opdrachten waarbij je een terrein in moest en “slechteriken” ontwijken? Waarom werd een saaie quiz onderwater gehouden? Waarom laten we 4 mensen om en om abseilen volgens exact dezelfde structuur, zonder variatie? Dat is op z’n minst geen interessante televisie om naar te kijken.
Dit was het jaar dat we allemaal zeiden: het is gewoon niet goed genoeg. Het is niet interessant, niet vernieuwend, niet slim opgezet, niet leuk om naar te kijken. De mol kan bijna niks doen in de helft van de opdrachten, terwijl de productie zo enorm bang is om de mol prijs te geven dat hij gigantisch wordt geholpen om vrijuit te mollen in andere opdrachten. Waar zijn de opdrachten in steden of grotere groepen? Waar zijn de opdrachten met verschillende teams met verschillende rollen? Waar zijn de opdrachten waar kandidaten oprecht getest worden in hun vaardigheden of oprecht andere strategieën of aanpakken kunnen hebben? Waar zijn de opdrachten (en hints) waardoor je als kijker daadwerkelijk theorieën kunt hebben over wie de mol is?
De Nederlandse versie lijkt doodsbang te zijn geworden voor elke opdracht die je niet begrijpt binnen twee seconden terwijl je afgeleid bent door je mobiel. Bang dat kandidaten iets anders doen dan wat ze horen te doen, bang dat ze niet binnen het straatje passen. (Vroeger werden er nog jokers en molboekjes gejat. Vroeger hadden we hele grappige scenes tussendoor van ongerelateerde dingen die kandidaten uitspookten. Waar zijn die gebleven?) En ze zijn vooral bang dat mensen—kandidaat of kijker—daadwerkelijk met grote zekerheid de mol kunnen ontmaskeren. Vandaar de extreem vage hints en extreme bescherming van de mol en informatie over die persoon.
Ik moet denken aan een advies voor schrijvers. De meeste mensen weten wel dat schrijvers “hints” en “clues” verstoppen in hun verhalen, zoals hints naar wie de moordenaar is of een plot twist die eraan komt. Dit noemen ze “foreshadowing”. Als je dat zegt tegen een nieuwe schrijver worden ze bang. Maar wat als een lezer de moordenaar goed raadt!? Wat als ze de plot twist zien aankomen? Ik moet niet te duidelijke hints geven! Het zou alles verpesten!
Nee, dat doet het niet. Het omgekeerde is juist waar. Eén van de redenen dat mensen lezen voor plezier is omdat ze kunnen nadenken over die hints en die clues en hoe het gaat aflopen. En als ze het dan juist voorspellen, als ze de juiste hints hebben opgepikt, dan voelt dat goed. De lezer is tevreden en voelt zich slim. Het boek lezen is méér geworden dan lezen, het is een interactieve puzzel tegen de schrijver. Alle grote schrijvers geven massale hints en clues door hun hele verhaal, die OVERDUIDELIJK zijn zodra je het doorhebt of het verhaal een tweede keer leest, en mensen vinden het geweldig!
Oftewel, waarom is de Nederlandse mol zo bang hiervoor? Waarom willen ze dat absoluut niemand ook maar enig idee heeft van wat kandidaten hebben gedaan en wie de mol is, tot aan de finale aan toe?
Nee, neem dan de Vlaamse versie. Het vorige seizoen had een nieuw element: de molkoffer. De mol mocht extra spullen meenemen, zolang ze in de koffer pasten, om te helpen met saboteren. Niet alleen is dit een superleuk en nieuw idee, het betekende ook dat de kijker te zien kreeg wat de mol had gedaan. De kijker werd constant meegenomen in wat de mol had meegenomen of hoe ze een opdracht lieten mislukken. Soms werd dit zelfs gegeven voordat de opdracht begon. (“Je vroeg ons om iets bijzonders: een super klein oortje om de kandidaten mee af te luisteren.”)
We kregen alle informatie behalve natuurlijk wie de persoon is. Dit verpestte niks; dit maakte het interactief en interessant om te kijken.
Dit artikel is bij deze een brandbrief aan de Nederlandse productie om het een en ander te leren van onze zuiderburen :)
Na de seizoensfinale van het 26e seizoen zag ik online veelal dezelfde berichten. Wat was dit seizoen? Wat waren dit voor non-opdrachten? De mol heeft echt z’n best gedaan, daar niet van, maar met dit soort materiaal kan je gewoon weinig. Waarom hebben ze de beste onderdelen van het programma weggehaald, en vervangen door iets wat niet eens in theorie leuke televisie is?
Het is niet alsof ze het budget of de support niet hebben. Het is ook niet alsof dit onmogelijk te veranderen is. Zoals aangegeven in mijn voorbeeld hierboven (met de dobbelopdracht) kunnen superkleine gratis veranderingen al een groot verschil maken. Je moet gewoon slim zijn met je opdrachten. Ze moeten meer diepgang hebben en meer de spelers zelf kleur laten geven aan het seizoen.
Ik zal dit een laatste keer vergelijken met de Vlaamse versie. Natuurlijk, zij hebben ook een paar grote dure opdrachten waar ze all-out gaan. Dat moet duur zijn, dat moet lastig zijn om te doen, en daarom doen ze het maar een paar keer. Alle andere opdrachten?
- Je kiest een straatje in een schattig Portugees dorp en je verstopt wat bekende boeken.
- Je kiest nog zo’n straatje en hangt twee lijnen (waslijn + slackline) op een paar meter hoogte.
- Je laat de kandidaten langs een mooie bekende fietsroute fietsen.
- Je vraagt kandidaten om een pastel de nata te maken met reguliere keukenonderdelen … maar ze mogen de tafel niet loslaten.
- Je laat ze een voetbalwedstrijd spelen tegen locals. Deze opdracht zat letterlijk in beide laatste seizoenen!
- De Vlaamse versie had eerst een interessante uitdaging om tegenstanders weg te spelen … en daarna speelden 4 grote kandidaten tegen 50 kleine Portugeze kinderen :p Het was hilarisch, het was spannend, het was interessant, de mol kon daadwerkelijk dingen doen en proberen in de chaos.
- De Nederlandse versie sloot een paar kandidaten op op een hotelkamer om balletjes te gooien, zodat eens in de zoveel tijd de tegenstander compleet bevroor zodat de kandidaten … gewoon de bal in het doel konden lopen. (Desondanks waarschijnlijk de beste opdracht van het hele seizoen!)
- Je laat hun familieleden één aflevering langskomen … tot je onthult dat twee kandidaten zojuist een complete vreemdeling hebben geknuffeld en je moet ontdekken welke twee dat zijn. Geniaal! Het vult de hele aflevering en je hoeft alleen maar een paar vertrouwenspersonen een vliegticket te geven, en een paar reservekandidaten als vreemdelingen.
Het zijn kleine dingen. Een paar quizvragen, een paar kaartjes, een simpele openbare plek, een simpele fysieke uitdaging met een twist. Dit is niet extreem duur of ingewikkeld. Maar de Vlaamse versie heeft stuk voor stuk opdrachten die randje fenomenaal zijn. En ze hebben afleveringen van een uur, met drie opdrachten per aflevering. (Zoals de Nederlandse versie ook ooit deed! Gouden tijden!) Ze hebben zelfs daaromheen tijd om daadwerkelijk leuke momenten, karakter, behind the scenes, alles eromheen te tonen. Je gaat houden van de kandidaten en de algemene sfeer, de presentator, zelfs als een zeldzame opdracht wat tegenvalt.
Ik snap het niet. De productie kan makkelijk een simpele uitdaging verzinnen, ter plekke wat kaartjes printen of spullen neerleggen, en je hebt een betere opdracht dan alles wat in het hele 26e seizoen zat. In plaats daarvan had elke afleveringen slechts twee lang uitgesmeerde matige opdrachten, die tegelijkertijd ook nog duur en lastig waren (zoals de onderwaterquiz).
Een lose-lose situatie, zou ik zeggen.
Bij deze mijn gedachten over deze programma’s. Ga de Vlaamse versie kijken als je dat nog nooit hebt gedaan. Zij hebben het format ook bedacht (Woestijnvis) en ze laten elke aflevering zien waarom wij ooit, jaren geleden, fan werden van dit programma. Wat er allemaal mogelijk is met dit idee. Hoe creatief en grappig opdrachten kunnen zijn.
De Nederlandse versie moet gauw lering trekken en dingen veranderen, anders weet ik niet of wij nog kijken.
Tiamo